Hekim ve Hasta Arasındaki Hukuki İlişkinin Niteliği | GazeteKalemGazeteKalem

3 Aralık 2021 - 11:05

Hukukçu hekim Dr. Mehmet Hüseyin TEBRİZİ

Mehmet Hüseyin Tebrizi

Hekim ve Hasta Arasındaki Hukuki İlişkinin Niteliği

Yaşam hakkı insanın en temel hakkıdır. Yaşam hakkı ve vücut bütünlüğünün korunması hakkı Anayasal temel bir haktır. Vücut bütünlüğünün bozulması birçok sebeple gerçekleşebilir. Bu sebeplerden biri uygulanan tıbbi müdahalelerle ortaya çıkabilmektedir. İnsan vücuduna yapılacak herhangi bir müdahalenin tıbbi müdahalede olsakişi (hasta) tarafından rıza gösterilmesi hukuka uygunluk sebeplerininen önemli ve ilk şartıdır.

Hekim ve Hasta Arasındaki                  Hukuki İlişkinin Niteliği
Son Güncelleme :

23 Kasım 2021 - 20:53

99 views

Yaşam hakkı insanın en temel hakkıdır. Yaşam hakkı ve vücut bütünlüğünün korunması hakkı Anayasal temel bir haktır. Vücut bütünlüğünün bozulması birçok sebeple gerçekleşebilir. Bu sebeplerden biri uygulanan tıbbi müdahalelerle ortaya çıkabilmektedir. İnsan vücuduna yapılacak herhangi bir müdahalenin tıbbi müdahalede olsakişi (hasta) tarafından rıza gösterilmesi hukuka uygunluk sebeplerininen önemli ve ilk şartıdır.

 Hasta ile hekim arasındaki hukuksal ilişkiler işyeri türüne göre temelde üç şekilde kurulabilmektedir. Bu durumda Özel Sektörde Çalışan hekim ile hasta arasındaki hukuksal ilişki, Serbest Çalışan hekim ile hasta arasındaki hukuksal ilişki, Kamuda Çalışan hekim ile hasta arasındaki hukuksal ilişki türlerinden bahsedilebilmektedir. İlerleyen yazılarımızda bu ilişki türleri sırasıyla ele alınacaktır.

Özel Sektörde Çalışanhekim ile hasta arasındaki

 Hukuksalİlişki

Hasta ile hekim arasında tıbbi müdahale sebebiyle oluşan sözleşme ilişkisine;”Hekimlik Sözleşmesi” ya da “Tedavi Sözleşmesi” adı verilmektedir. Hekimin tıbbi müdahale nedeniyle sorumluluğu, kural olarak sözleşmeden kaynaklanan sorumluluk türüdür. Bu sözleşme ağırlıklı olarak vekalet sözleşmesi niteliği taşımaktadır. Haksız fiil kaynaklı veya vekaletsiz iş görmeye dayanan sorumluluklarına da istisnai olarak gidilebilmektedir. Yargıtay kararlarında da hekimlik sözleşmesi/tedavi sözleşmesi kural olarak vekalet sözleşmesi, ancak istisnai olarak da eser sözleşmesi adı altında kabul edilmektedir.

Vekalet Sözleşmesi Niteliğinde Hasta Hekim Arasında Hukuki İlişkisi:

Vekalet sözleşmesinin temelinde vekilin işin görülmesinde özen ve dikkat göstermesi ancak sonuçtan sorumlu olmaması yatar.

Tedavi sözleşmesinde hekim işi sadakatle ve özenle yapma, hastanın iradesine uygun davranma, sır saklama, işi bizzat yapma yükümlülükleri yanı sıra uygun araç ve tedavi yönteminin seçilmesi,hastanın durum ve koşullarının gerektirdiği önlemlerin alınması, gerekli mesleki dikkati gösterme ve tıp mesleğinin kurallarına uygun davranmayı gerektirir. Özet olarak hekime düşen; çaba ve özen yükümlülüğüdür.

Eser Sözleşmesi Niteliğinde Hasta Hekim Arasında Hukuki İlişkisi:

Diş protezi, diş köprü/kaplama yapımı ve saç ekimi, burun veya diğer organların şekillendirilmesi gibi kozmetik amaçlı uygulanan estetik ameliyatlardaözellikle sonuç garantisi verilmesi özelliğinden dolayı eser sözleşmesi olarak kabul edilmiştir. Eser sözleşmesinde hekim üstlendiği edimleri hastanın haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. Hekimin özen borcundan doğan sorumluluğun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir hekimin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınacaktır. Hekim tıbbi müdahalesini kendisi veya kendi yönetim ve iradesi altındaki kişilere yaptıracaktır. Dolayısıyla konu ile ilgili hastayı bilgilendirme, aydınlatma ve rızasının alınmasını kural olarak kendisinin yapması veya gerektiğinde yardımcısına yaptırması söz konusudur.

Vekaletsiz İş Görme Niteliğinde Hasta Hekim Arasında Hukuki İlişkisi:

Sözleşme olmadan kurulan hukuki ilişkilerden biri vekaletsiz iş görmedir. Bu durumda tarafların karşılıklı irade beyanı mevcut değil, doğrudan doğruya kanundan doğan bir borç ilişkisi kurulmuş olur. Vekaletsiz iş gören hekim hastanın iradesi ve rızası dışında bir tıbbi eylem gerçekleştirmiş olur.Bu durumda tıbbi müdahale varsayılan rıza kavramı kapsamında hukuka uygun hale gelmiş olur. Hastanın bilincinin yerinde olmaması/hasta yakınına ulaşılamaması acil durumlarda, yine ameliyat bölgesinin genişletilmesi durumlarında vekaletsiz iş görme söz konusu olacaktır.

Haksız Fiil Niteliğinde Hasta Hekim Arasında Hukuki İlişkisi:

Haksız fiil, hukuk düzeninin onaylamadığı, başka bir ifadeyle hukuka aykırı bir davranışla zarar veren bir faaliyet/hareket/davranış veya eylemdir.

Hekim ile hasta arasında özellikle sözleşmeye bağlı hukuki ilişki bulunmadığında, hekimin hastaya hukuka aykırı bir eylemle zarar vermesi durumunda haksız fiile dayanan sorumluluk yoluna gidilebilir.

Hekimin haksız fiil sorumluluğu bağlamında; nedensellik bağını kesen hallerden mücbir sebep (deprem, doğal afet gibi), zarar görenin (hastanın) kusuru ve üçüncü kişinin (hekim ve hastadışındaki kişiler) kusuru varsa bu durumda hekim sorumlu tutulamaz.Dolayısıyla hastanın kendi kusurunun varlığında hekim sorumlu tutulamayacaktır. Ancak hekim ve hastanın birlikte kusurlu olduğu durumlarda sorumluk oranında indirime gidilmektedir veya sorumluluğun tamamen kalktığına hükmedilebilmektedir.

Hekimin sözleşmeye aykırı zarar verici davranışı aynı zamanda haksız fiil oluşturur. Bu durumlarda sözleşmeye dayalı sorumluluk ile sözleşme dışı sorumluluk birbiri ile yarışır. Genel hukuk mantığından da yola çıkarak sözleşmeye uygun edimlerin yerine getirilmesi imkânsız ise veya hukuka, ahlaka, adaba aykırılık sebebiyle sözleşmenin geçersiz sayılması durumunda, hukuk düzeninin yok saydığı sözleşmeye dayanılarak dava açılamayacağı sebebiyle haksız fiil hükümleri devreye girecektir.

Daha detaylı bilgi için başvurulacak yazılar:

  1. T.C. Anayasası.
  2. Türk Borçlar Kanunu (2011), Resmî Gazete, 27836, 4.2.2011.
  3. YÜCEL, Özge; SERT, Gürkan. Sağlık ve Tıp Hukukunda Sorumluluk ve İnsan Hakları, seçkin Yayıncılık, Ankara, 2018.
  4.   BAŞPINAR, Veysel. Yargıtay uygulamaları Açısından Hekimin Özen Borcunun Tıbbi Standartlarla İlişkisi, Prof. Dr. Fırat Öztan’a Armağan, Cilt I, Turhan Kitabevi, Ankara, 2010.
  5. ÖZGÜL, Mehmet Emin. Yeni Tıbbi Yöntemlerin Hukuka Uygunluğu, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2010.
  6. DEDEAĞAÇ, Ender. Hasta Hakları Açısından Hekim Sorumluluğu, Bilge Yayınevi, Ankara, 2005.
  7. KICALIOĞLU, Mustafa. Doktorların ve Hastanelerin Tıbbi Müdahaleden Kaynaklanan Hukuki Sorumlulukları, Adalet Yayınevi, Ankara, 2011.
  8. YILMAZ, Battal. Açıklamalı İçtihatlı Hekimin Hukuki Sorumluluğu, Adalet Yayınevi, Ankara,2007.
  9.   ÖZTÜRKLER, Cemal. Hukukun Uygulamasında Tıbbi Sorumluluk, Teşhis ve Tedavi ve Tıbbi Müdahaleden Doğan Tazminat Davaları, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2006.
  10. YAVUZ, Cevdet. Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Yenilenmiş 7. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul 1996.
  11. GÖKCAN, Hasan Tahsin. Tıbbi Müdahaleden Doğan Hukuki ve Cezai Sorumluluk, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2017.
  12. ÜNVER, Yener, Tıbbi Standart, VIII. Türk-Alman Tıp Hukuku sempozyumu.

YORUM YAP

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.